• امروز : سه شنبه - ۲۶ تیر - ۱۴۰۳
  • برابر با : 10 - محرم - 1446
  • برابر با : Tuesday - 16 July - 2024
10

کوه گیسکان برازجان؛ یک اسطوره زنانه

  • کد خبر : 19102
  • 19 آذر 1402 - 9:24
نام کوه «گیسکان» نیز توأم با اسطوره و قصه است. قصه‌ای که نمی‎توان به لحاظ تاریخی در درستی یا نادرستی آن یقین حاصل کرد، اما هرچه بوده، باید در گذشته‎های بسیار دور، ریشه در واقعیتی هر چند مبهم، تحریف شده، جابه‌جا شده و از یاد رفته، داشته باشد.

سیدقاسم یاحسینی

«اسطوره تاریخی است که از یاد رفته است.» این جمله است که امروزه در میان اسطوره‌شناسان و مورخان تقریباً به یک ضرب‌المثل علمی تبدیل شده است. مورخ و محققی که می‌خواهد درباره نام و نشان یک دیار و سرزمین خاصی پژوهش کند، یکی از مهم‌ترین دستمایه‌های او همین اسطوره‌ها، قصه‌ها و افسانه‌هایی است که مردمان آن سرزمین از پیشینیان و نیاکان خود شنیده و به طور شفاهی سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده و می‌کنند. مهم نیست این روایات که غالباً هم خرافی و اغراق آمیز می باشند، درس و «تاریخی» است. مهم نفس روایت، از منظر تحلیل گفتمان و نشانه‌شناسی تاریخی، است.

نام کوه «گیسکان» نیز توأم با اسطوره و قصه است. قصه‌ای که نمی‎توان به لحاظ تاریخی در درستی یا نادرستی آن یقین حاصل کرد، اما هرچه بوده، باید در گذشته‎های بسیار دور، ریشه در واقعیتی هر چند مبهم، تحریف شده، جابه‌جا شده و از یاد رفته، داشته باشد. در این‎جا ما با «تاریخ» و «واقعیت» کاری نداریم، با «خیال» و نشانه کار داریم! یک نشانه زنانه یا ضد زن!

سالخوردگان دشتستانی هنوز هم قصه جالبی درباب علت نامیده شده کوه «گیسکان» به این اسم، روایت می‎کنند که خیلی زنانه و در عین حال تکراری است و مشابه آن را می‌‎توان برای سرزمین‌ها و جغرافیاهای دیگر در ایران و حتی جهان نیز جست‌وجو کرد و یافت. قصه چنین است: «گیسکان» شامل دو کلمه «گیس» و «کان» است. «گیس»، همان گیسِ زن و دختر است و «کان» هم پسوند مکان است. وجه تسمیه این نام هم این بوده که در زمان‎های بسیار قدیم و خیلی دور در عصر هخامنشیان، در این کوه، قلعه خیلی محکمی (کوه قلعه) بزرگی وجود داشته که دارای برج و باروهای بلندی بوده است. این قلعه حتی اگر یک سال هم محاصره می‎شده، امکان تسخیر آن وجود نداشته است. تنها راه مخفی این قلعه چاه و راه آبی بوده که فقط چند نفر از اهالی داخل قلعه از آن اطلاع داشته‌‎اند.

در یک لشکرکشی (ظاهراً لشکرکشی اسکندر به جنوب ایران)، قلعه به محاصره درمی‌آید. ماه‌ها می‎گذرد، اما قلعه فتح نمی‎شود. در مدت طولانی محاصره، دختر صاحب قلعه، که بسیار زیبا و قشنگ هم بوده، عاشق سردار لشکر دشمن شده و یک دل نه، صد دل شیفته و واله او می‎شود. دختر دارای موهای سیاه و بلندی بوده که هر روز آن موها را به هم می‎بافته و به شکل گیس کلفتی درمی‎آورده است. شدت عشق آن دختر چنان شدید می‎شود که از راه آب مخفی از قلعه بیرون رفته و خود را به سردار سپاه می‌رساند. بین آن دو ملاقات‌‎هایی رخ می‌دهد… دختر چنان عاشق سردار می‎شود که راه مخفی ورود به قلعه را به او و سربازانش نشان می‎دهد…

پدر دختر، که «بُراز» نام داشته، وقتی از این خیانت آگاه می‎شود، از سر غیرت و مردانگی، خونش چنان به جوش می‎آید که گیس بلند دخترش را به دُم اسب بسته و اسب را به تاخت درمی‎آورد. پیکر دختر روی زمین کشیده شده و پاره‌پاره می‎شود. هر تکه از بدنش که جایی می‎افتد، آن‎جا را به همان نام، نامگذاری می‎کنند. مثلاً تاج سرش در جایی می‌افتاد. آن‎جا را «باغ‎تاج» می‎نامند. پستان‎هایش در جای دیگری می‎افتد. آن مکان را «انارستان» می‎نامند. گیس آن زن زیبا نیز بر سر کوهی می‎افتد. از آن به بعد این کوه به یاد گیسِ بافته و بلند آن زنِ عاشقِ مقتول به «گیسکان» معروف می‎شود.

این قصه چه راست باشد یا دروغ، نفس قصه‎پردازی زنانه برای اسم کوه گیسکان، از منظر نشانه‎شناسی، جامعه‎شناسی معرفت و تاریخ حضور زنان در عرصه اجتماع و تحولات اجتماعی، پیشینۀ عشق ممنوعه، رفتار خشونت آمیز با زنان، دختر و خیانت به پدر و… جالب و قابل اعتناست. همچنین خشونت مستتر در داستان، که به خاطر «خیانت» دختر نیز عادلانه و عادی جلوه داده شده، قابل ردیابی و تأمل است!

منابع و مأخذ:

خاطرات شفاهی مرحوم حاج ماشاءالله کازرونی، برازجان، ۲۷فروردین ماه۱۳۹۴٫

شادروان حاج ماشاءالله کازرونی نقل می‌کرد که این قصه را در دوران کودکی از چندین نفر پیرمرد و پیرزن شنیده‌ است. ـ برای روایتی از این افسانه محلی نگ: ماشاءالله کازرونی، دشتستان در نهضت ملی و انقلاب اسلامی ایران(مجموعه مقالات)، به‎کوشش سیدقاسم یاحسینی، انتشارات موعوداسلام و اداره‎کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان‎بوشهر (ستاد بزرگداشت حاج ماشاءالله کازرونی)، چاپ ‎اول، بوشهر ۱۳۸۷، ص۳۲

لینک کوتاه : https://avayebushehr.ir/?p=19102

نوشته های مشابه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در آوای بوشهر منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.